Disleksi, zekâsı normal ya da normalin üzerinde olan bir çocuğun okuma, yazma ve harf–ses eşleştirme becerilerinde yaşıtlarına göre belirgin güçlük çekmesidir. Bir hastalık ya da tembellik değildir; beynin dili işleme biçimindeki nörolojik bir farklılıktır. Doğru destekle disleksili çocuklar okumayı öğrenir ve okulda başarılı olur.
Disleksi nedir?
Tıp literatüründe disleksi, özgül öğrenme bozukluğu (eğitim mevzuatında özel öğrenme güçlüğü) başlığı altında yer alan okuma bozukluğudur. Disleksili bir çocuk harfleri ve sesleri eşleştirmekte, kelimeleri akıcı okumakta, hecelemekte ve okuduğunu anlamakta zorlanır. Bu güçlükler görme ya da işitme sorunundan, yetersiz eğitimden veya düşük zekâdan kaynaklanmaz.
Disleksi ömür boyu süren bir farklılıktır; “geçen” bir durum değildir. Ancak erken fark edilip uygun özel eğitimle desteklendiğinde çocuk kendine uygun öğrenme yollarını geliştirir ve güçlüklerin etkisi büyük ölçüde azalır.
Disleksi neden olur?
Kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte araştırmalar, beynin dil ve okuma ile ilgili bölgelerinin işleyişindeki farklılıklara işaret eder. En güçlü risk etkenleri şunlardır:
- Kalıtım: Anne, baba ya da kardeşlerinde okuma güçlüğü olan çocuklarda disleksi daha sık görülür.
- Fonolojik işlemleme: Kelimeleri oluşturan sesleri fark etme, ayırma ve birleştirme becerisindeki zayıflık disleksinin çekirdeğinde yer alır.
- Erken dil gelişimi: Konuşmaya geç başlama ya da dil gelişiminde gecikme, ileride okuma güçlüğü riskini artırabilir.
Disleksi ne kadar yaygın?
Kaynaklara göre okul çağındaki çocukların yaklaşık %5–10’unda özel öğrenme güçlüğü görülür ve disleksi bunların en sık rastlanan türüdür. Yani ortalama bir sınıfta bir ya da iki öğrenci bu güçlüğü yaşıyor olabilir. Pek çok çocuk ise tanı almadan “dikkatsiz” ya da “derse ilgisiz” olarak etiketlenir.
Özel öğrenme güçlüğünün türleri
Disleksi
Okuma, harf–ses eşleştirme, akıcı okuma ve okuduğunu anlama güçlüğü.
Disgrafi
Yazma, yazım kuralları, el yazısının okunaklılığı ve düşünceleri yazıya dökme güçlüğü.
Diskalkuli
Sayı kavramı, matematik işlemleri ve problem çözmede güçlük.
Bu güçlükler tek başına görülebileceği gibi bir arada da olabilir. Disleksili çocukların bir kısmında dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB) da eşlik edebilir; bu nedenle değerlendirmenin bir uzman tarafından kapsamlı yapılması önemlidir.
Disleksi hakkında yanlış bilinenler
“Disleksili çocuklar harfleri ters görür.”
Harfleri karıştırmak (b–d, p–q gibi) disleksinin belirtilerinden biri olabilir, ancak sorun “ters görmek” değil, harf ile sesi eşleştirmekte zorlanmaktır. Okumayı yeni öğrenen her çocuk bir süre harfleri karıştırabilir.
“Disleksi zekâ geriliğidir.”
Hayır. Tanım gereği disleksili bireylerin zekâsı normal ya da normalin üzerindedir. Güçlük yalnızca okuma–yazma becerileriyle sınırlıdır.
“Biraz daha çalışırsa düzelir.”
Daha fazla aynı yöntemle çalışmak genellikle işe yaramaz ve çocuğun özgüvenini zedeler. Disleksili çocuklar, çok duyulu (görsel–işitsel–dokunsal) ve yapılandırılmış özel eğitim yöntemleriyle öğrenir.
“Büyüyünce kendiliğinden geçer.”
Disleksi geçmez; ancak destekle çocuk okuma becerisi kazanır. Ne kadar erken destek alınırsa sonuç o kadar iyi olur.
Çocuğumda disleksi olduğundan şüpheleniyorum, ne yapmalıyım?
- Öğretmen ve okul rehber öğretmeniyle görüşün. Sınıf içindeki gözlemleri sizin için çok değerlidir.
- Çocuk ve ergen psikiyatrisine başvurun. Tanı için yetkili hastanelerden ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu) alınır. Ayrıntılar için Disleksi Tanısı ve Testi sayfamıza bakın.
- RAM’a başvurun. Rehberlik ve Araştırma Merkezi eğitsel değerlendirme yaparak destek eğitim raporu düzenler. Süreç için RAM Raporu ve Özel Eğitim Desteği rehberimizi okuyun.
- Bir özel eğitim ve rehabilitasyon merkezi seçin. Raporla birlikte devletin karşıladığı destek eğitimden yararlanabilirsiniz.
Ankara’da size en yakın merkezi bulun
İlçenizi seçin, disleksi ve özel öğrenme güçlüğü alanında hizmet veren merkezleri görün.
Merkezleri Gör